Nieważność spłaconej umowy kredytu z marca 2006 r. dawnego BGŻ (aktualnie BNP Paribas BP) - wyrok SO Wrocław z 6.03.2024 r.

Wyrokiem z dnia 6.03.2024 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu (SSO Małgorzata Kontrym), w sprawie o sygn. akt XII C 361/21, przesłankowo stwierdził, że umowa kredytu denominowanego do CHF zawarta z dawnym Bankiem BGŻ (obecnie BNP Paribas Bank Polska) jest NIEWAŻNA i zasądził od banku na rzecz Klientów Kancelarii żądaną kwotę wraz z odsetkami od dnia złożenia pozwu.

Sprawa dotyczy kredytu spłaconego przedterminowo w 2020 r., a zasądzona kwota stanowi nadwyżkę ponad wypłacony kapitał kredytu, z uwagi na potrącenie złożone przed skierowaniem pozwu.
W sprawie nie został uwzględniony zarzut zatrzymania, z uwagi na jego bezprzedmiotowość wynikającą z  dokonanego potrącenia przed wszczęciem procesu, co skutkowało wygaśnięciem roszczenia banku o zwrot kapitału jeszcze przed wytoczeniem powództwa.

Pozew został wniesiony w marcu 2021 r.
W sprawie odbyła się jedna rozprawa.
Wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym i jest nieprawomocny.

Sprawę prowadzą:
radca prawny Agnieszka Osowiecka – Wasiak
radca prawny Michał Przybylak


Wyrok z pełną ochroną kredytobiorcy w związku z przesłankową nieważnością spłaconej umowy kredytu MultiPlan z października 2006 r. dawnego BRE Bank (aktualnie mBank) - wyrok SO Wrocław z 12.01.2024 r.

To prawdopodobnie pierwszy wyrok z pełną ochroną kredytobiorcy wydany na gruncie SPŁACONEJ umowy kredytu !

W sentencji wyroku Sądu ustalił, że nie istnieje stosunek prawny na podstawie którego bank jest uprawniony do wynagrodzenia za korzystanie przez kredytobiorcę ze środków pieniężnych udostępnionych przez bank w wyniku zawarcia umowy kredytu. Zatem, Sąd dostrzegł interes prawny w udzieleniu KOMPLEKSOWEJ OCHRONY na rzecz Klienta Kancelarii i to na gruncie spłaconej przedterminowo w 2020 r. umowy kredytu.

Wyrokiem z dnia 12.01.2024 r., Sąd Okręgowy we Wrocławiu (SSO Marcin Śmigiel), w sprawie o sygn. akt I C 1041/22 stwierdził przesłankowo nieważność umowy kredytu indeksowanego typu „MultiPlan” zawartej w październiku 2006 r. W związku z tym, Sąd zasądził również dochodzone pozwem kwoty (stanowiące nadwyżkę ponad wypłacony kapitał kredytu) wraz z odsetkami od dnia wezwania przedsądowego.
Dodatkowo, Sąd ustalił, że nie istnieje stosunek prawny na podstawie którego strona pozwana jest uprawniona do wynagrodzenia za korzystanie przez powódkę ze środków pieniężnych udostępnionych przez pozwanego w wyniku zawarcia umowy kredytu.

Sąd w PEŁNI zabezpieczył interesy kredytobiorcy, udzielając – w drodze ustalenia – kompleksowej ochrony przed bezprawnymi roszczeniami banku o tzw. wynagrodzenie za korzystanie z kapitału, w związku z przesłankową nieważnością spłaconej umowy kredytu. Bankowi nie należy się NIC, poza zwrotem kwoty kapitału kredytu i wynika to z sentencji wyroku.
W efekcie, uzyskany wyrok eliminuje niepewność co do istnienia innego stosunku prawnego, będącego źródłem innych świadczeń na rzecz banku, aniżeli zwrot rzeczywiście dokonanych nienależnie świadczeń pieniężnych w wykonaniu nieważnej umowy. Jednym słowem, zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego z 1964 r., strony mają sobie zwrócić to, co sobie świadczyły i NIC WIĘCEJ, a bankowi NIE NALEŻY SIĘ ŻADNE DODATKOWE ŚWIADCZENIE. Wyrok stanowi wyraz wypełnienia celów Dyrektywy 93/13 i usuwa niepewność po stronie kredytobiorcy co do zakresu rozliczeń z bankiem wskutek ustalenia nieważności umowy kredytu.

Przesłankową nieważność umowy, Sąd uzasadnił abuzywnością postanowienia o zmianach oprocentowania (tzw. stary portfel mBank). Po wyeliminowaniu tego postanowienia, umowa nie zawiera wszystkich istotnych elementów. klauzuli przeliczeniowej. Sąd wskazał też na nieuczciwość klauzuli przeliczeniowej.

Pozew został wniesiony w lipcu 2022 r., a w sprawie odbyła się jedna rozprawa.
Wyrok jest nieprawomocny.

Sprawę prowadzą:
radca prawny Agnieszka Osowiecka – Wasiak
radca prawny Michał Przybylak


Nieważność spłaconej umowy kredytu Nordea-Habitat z lipca 2007 r. dawnego Nordea Bank (aktualnie PKO BP) - wyrok SO Wrocław z 6.11.2023 r.

Wyrokiem z dnia 6.11.2023 r., Sąd Okręgowy we Wrocławiu (SSO Małgorzata Kontrym), w sprawie o sygn. akt XII C 1232/20 stwierdził przesłankowo nieważność spłaconej przedterminowo w lipcu 2020 r. umowy kredytu Nordea – Habitat denominowanego do CHF, zawartej w lipcu 2007 r. z dawnym Nordea Bank (aktualnie PKO BP).
W związku z tym, Sąd zasądził dochodzone pozwem kwoty pozostałe po potrąceniu kapitału kredytu (potrącenie dokonane przed złożeniem pozwu) wraz z odsetkami od dnia doręczenia pozwu.

Pozew został wniesiony w listopadzie 2020 r., a w sprawie odbyła się jedna rozprawa.
Na czas trwania postępowania wpłynęła pandemia, a także przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego.
Wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym, po odebraniu stanowisk końcowych na piśmie. Rozstrzygnięcie wskazuje, że Sąd w całości podzielił zarzuty pozwu i dalszych pism procesowych.
Wyrok jest nieprawomocny.

Sprawę prowadzą:
radca prawny Agnieszka Osowiecka – Wasiak
radca prawny Michał Przybylak


Nieważność spłaconej umowy kredytu EKSTRALOKUM z kwietnia 2008 r. dawnego Kredyt Bank (aktualnie Santander Bank Polska) - wyrok SO Świdnica z 27.10.2023 r.

Wyrokiem z dnia 27.10.2023 r., Sąd Okręgowy w Świdnicy (SSR del. Wojciech Zatorski), w sprawie o sygn. akt I C 956/23 stwierdził przesłankowo nieważność spłaconej już umowy kredytu EKSTRALOKUM indeksowanego do CHF, zawartej w kwietniu 2008 r. z dawnym Kredyt Bank (aktualnie Santander Bank Polska).
W związku z tym, Sąd zasądził dochodzone pozwem kwoty pozostałe po potrąceniu kapitału kredytu (potrącenie dokonane przed złożeniem pozwu).
Przesłankową nieważność umowy kredytu, Sąd uzasadnił sprzecznością umowy z zasadami współżycia społecznego i naturą stosunku prawnego. Nadto, na taką ocenę umowy wpłynął brak informacji o nieograniczonym ryzyku walutowym, a także nieuczciwość klauzuli przeliczeniowej odwołującej się do jednostronnie tworzonych przez bank tabel kursowych.

Pozew został wniesiony w maju 2023 r., a w sprawie odbyła się jedna rozprawa.
Wyrok jest nieprawomocny.

Sprawę prowadzą:
radca prawny Agnieszka Osowiecka – Wasiak
radca prawny Michał Przybylak


Nieważność spłaconej umowy kredytu MultiPlan z marca 2006 r. dawnego BRE Bank (aktualnie mBank) - wyrok SO Wrocław z 13.10.2023 r.

Wyrokiem z dnia 13.10.2023 r., Sąd Okręgowy we Wrocławiu (SSO Katarzyna Adamska), w sprawie o sygn. akt I C 1253/21 stwierdził przesłankowo nieważność spłaconej już umowy kredytu indeksowanego typu „MultiPlan” zawartej w marcu 2006 r. (tzw. stary portfel mBank). W związku z tym, Sąd zasądził dochodzone pozwem kwoty pozostałe po potrąceniu kapitału kredytu (potrącenie dokonane przed złożeniem pozwu).

Przesłankową nieważność umowy kredytu, Sąd uzasadnił sprzecznością umowy kredytu z art. 69 ust. 1 Prawa bankowego, a to ze względu na postanowienie zastrzegające zmiany oprocentowania decyzją zarządu banku. Nadto, na taką ocenę umowy wpłynął brak informacji o nieograniczonym ryzyku walutowym, a także nieuczciwość klauzuli przeliczeniowej. Zdaniem Sądu, banku nadużył swojej silniejszej pozycji kontraktowej wobec kredytobiorcy – konsumenta.
Sąd podkreślił, że bez znaczenia dla oceny umowy była kwestia wcześniej zaciągniętego kredytu powiązanego z walutą szwajcarską (który z przyczyn losowych został zrefinansowany w Multibanku), gdyż bank każdorazowo powinien poinformować konsumenta o skutkach zawieranej umowy. Dodatkowo, Sąd wskazał, że nieistotne jest wykształcenie i doświadczenie kredytobiorcy, który w relacji z bankiem pozostaje każdorazowo konsumentem.

Sprawa była o tyle nietypowa, że Klient już w 2015 r. pozwał bank, powołując się na nieuczciwość klauzuli zmian oprocentowania, ale powództwo zostało oddalone z uwagi na nieudowodnienie roszczenia pieniężnego (brak wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego). Kwestia ta było szeroko podnoszona przez bank w ramach obrony (powaga rzeczy osądzonej). Jednakże w tamtym „nieudanym” sporze, nie był w żadnym czasie podnoszony zarzut nieważności umowy, a dzięki temu możliwe było ponowne wytoczenie powództwa.

Pozew został wniesiony we wrześniu 2021 r., a w sprawie odbyła się jedna rozprawa.
Na czas trwania postępowania wpłynęła zasadniczo konieczność dołączenia do sprawy akt wcześniejszego postępowania (które toczyło się w Warszawie).

Wyrok jest nieprawomocny.

Sprawę prowadzą:
radca prawny Agnieszka Osowiecka – Wasiak
radca prawny Michał Przybylak


Nieważność spłaconej umowy kredytu denominowanego z lutego 2007 r. dawnego Raiffeisen Bank Polska (aktualnie Raiffeisen Bank International AG) - wyrok SO Wrocław z 10.07.2023 r.

Wyrokiem z dnia 10.07.2023 r., Sąd Okręgowy we Wrocławiu (SSR del. Agnieszka Łężna), w sprawie o sygn. akt I C 738/18 stwierdził przesłankowo, że umowa kredytu denominowanego do CHF zawarta z dawnym Raiffeisen Bank Polska (obecnie Raiffeisen Bank International AG w Wiedniu) jest NIEWAŻNA i zasądził od banku na rzecz Klienta Kancelarii zwrot wpłaconych bankowi środków, jako nienależnych.

Sprawa dotyczyła kredytu spłaconego przedterminowo w 2021 r. W związku z tym, w toku sprawy dokonano rozliczenia wypłaconego kapitału kredytu w drodze złożenia bankowi oświadczenia o potrąceniu i zmodyfikowano pozew, cofając żądanie ustalenia z uwagi na odpadnięcie interesu prawnego. W efekcie, zasądzona została nadwyżka uiszczona na rzecz banku przez kredytobiorcę ponad otrzymany kapitał.

Wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym, po odebraniu pisemnych stanowisk.
Na czas trwania postępowania wpłynął zasadniczo dowód z opinii biegłego, próba konwersji umowy na kredyt złotowy + Wibor, potrzeba modyfikacji pozwu, a także odebranie w ostatniej chwili oświadczenia o świadomości skutków nieważności, co niestety przełożyło się na oddalenie roszczenia odsetkowego (listopad 2022 r.) / jest to efekt tzw. „ugruntowanego orzecznictwa” na tle Uchwały Sądu Najwyższego z 7.05.2021 r. III CZP 6/21. Najważniejsze jednak, że ostatecznie, udało się przekonać Sąd co do zasadności zarzutów stawianych w pozwie i licznych pismach procesowych złożonych przez Kancelarię.

Pozew został wniesiony w kwietniu 2018 r.
Wyrok jest nieprawomocny.

Sprawę prowadzą:
radca prawny Agnieszka Osowiecka – Wasiak
radca prawny Michał Przybylak


PRAWOMOCNA nieważność spłaconej umowy kredytu konsolidacyjnego z sierpnia 2005 r. zawartej z PKO BP - wyrok SA Wrocław z 21.06.2023 r.

Prawomocna NIEWAŻNOŚĆ w sprawie p-ko PKO BP – kolejna wygrana Klienta Kancelarii w Sądzie Apelacyjnym we Wrocławiu.

Wyrokiem z dnia 21.06.2023 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny (SSA Wojciech Wójcik – spr., SSA Grażyna Matuszek, SSA Jacek Gołaczyński), w sprawie o sygn. akt I ACa 493/22, oddalił apelację banku w całości.
W toku postępowania II instancyjnego złożono szereg pism w których zawarto argumentację sprzeciwiającą się próbie rozliczenia umowy kursem średnim NBP. Nadto, w związku z zakwestionowanie przez bank legitymacji powoda, zawarto cesje ze spadkobiercami zmarłego kredytobiorcy. To wszystko wpłynęło na znaczne wydłużenie czasu postępowania, ale najważniejsze jest to, że wyrok jest zgodny z żądaniem.

Apelacja banku dotyczyła wyroku z dnia 30.11.2021 r. wydanego przez Sąd Okręgowy w Legnicy I Wydział Cywilny (SSO Katarzyna Pozlewicz – Szymańska), w sprawie o sygn. akt I C 175/20, którym Sąd zasądził dochodzone na rzecz Klienta kwoty stanowiące nadwyżkę ponad wypłacony kapitał kredytu, a to w oparciu o przesłankowe stwierdzenie, że (spłacona już) umowa kredytu denominowanego CHF, typu konsolidacyjnego, zawarta z PKO BP jest NIEWAŻNA.

W toku sporu doszło do spłaty kredytu zaciągniętego w 2005 r. na 15 lat, a w konsekwencji złożone zostało bankowi oświadczenie o potrąceniu wzajemnych nienależnych świadczeń, celem dokonania rozliczenia z bankiem z tego, co otrzymał kredytobiorca od banku w wykonaniu nieważnej umowy. Odpadł także interes prawny do popierania powództwa o ustalenie, które zostało cofnięte. W związku z tym, Sąd zasądził na rzecz Klienta Kancelarii od banku nadwyżkę ponad wypłacony kapitał kredytu wraz z odsetkami (zgodnie z żądaniem), a także obciążył bank kosztami procesu. W pozostałym zakresie postępowanie zostało umorzone. Wyrok zapadł na posiedzeniu niejawnym, ale jak wskazuje sentencja orzeczenia – Sąd podzielił prezentowaną przez Kancelarię argumentację, że umowa nie została ważnie zawarta.

Pozew został złożony w kwietniu 2020 r., a znacznej modyfikacji powództwa dokonano w październiku 2020 r.

Wyrok jest PRAWOMOCNY i został wydany na posiedzeniu niejawnym po odebraniu ostatecznych stanowisk stron na piśmie.


Nieważność spłaconej umowy kredytu denominowanego z listopada 2007 r. dawnego Deutsche Bank PBC (aktualnie Deutsche Bank Polska) - wyrok SO Opole z 14.06.2023 r.

Nieważność (przesłankowa) spłaconej umowy kredytu zawartej z d. Deutsche Bank PBC (Deutsche Bank Polska) w listopadzie 2007 r. – wyrok Sądu Okręgowego w Opolu z 14.06.2023 r.

Wyrokiem z dnia 14.06.2023 r., Sąd Okręgowy w Opolu (SSO Piotr Sobków), w sprawie o sygn. akt I C 2438/20 stwierdził przesłankowo, że umowa kredytu denominowanego do CHF zawarta z dawnym Deutsche Bank PBC (obecnie Deutsche Bank Polska S.A.) jest NIEWAŻNA i zasądził od banku na rzecz Klientów Kancelarii zwrot wpłaconych bankowi środków, jako nienależnych.

Sprawa dotyczyła kredytu spłaconego przedterminowo w 2022 r. W związku z tym, w toku sprawy dokonano rozliczenia wypłaconego kapitału kredytu w drodze złożenia bankowi oświadczenia o potrąceniu i zmodyfikowano pozew, cofając żądanie ustalenia z uwagi na odpadnięcie interesu prawnego. W efekcie, zasądzona została nadwyżka uiszczona na rzecz banku przez kredytobiorców ponad otrzymany kapitał.

Wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym, po odebraniu pisemnych stanowisk.
Na czas trwania postępowania wpłynął zasadniczo dowód z opinii biegłego oraz potrzeba modyfikacji pozwu.

Pozew został wniesiony w listopadzie 2020 r.
Wyrok jest nieprawomocny.

Sprawę prowadzą:
radca prawny Agnieszka Osowiecka – Wasiak
radca prawny Michał Przybylak


PRAWOMOCNA nieważność spłaconej umowy kredytu EKSTRALOKUM z września 2008 r. dawnego Kredyt Bank (aktualnie Santander Bank Polska) - wyrok SA Wrocław z 4.04.2023 r.

Wyrokiem z dnia 4.04.2023 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny (SSA Andrzej Połata), w sprawie o sygn. akt I ACa 557/22 oddalił w całości apelację Santander Bank Polska od wyroku Sądu Okręgowego w Legnicy I Wydział Cywilny (SSO Katarzyna Pozlewicz – Szymańska) z dnia 22.12.2021 r., sygn. akt I C 126/21 i zasądził na rzecz Klientów Kancelarii od banku zwrot kosztów postępowania apelacyjnego.

Apelacja banku dotyczyła wyroku, w którym Sąd I instancji zasądził całość dochodzonych kwot, stwierdzając przesłankowo, że spłacona już umowa kredytu Ekstralokum indeksowana do CHF – jest nieważna.

Pozew został wniesiony w lutym 2021 r. i odsetki za opóźnienie zostały zasądzone od dnia wniesienia pozwu.
Sprawa została rozstrzygnięta prawomocnie w niewiele ponad 2 lata, ale to niestety wyjątek.

Wyrok jest PRAWOMOCNY.

Sprawę prowadzili:
radca prawny Agnieszka Osowiecka – Wasiak
radca prawny Michał Przybylak


Kolejne istotne orzeczenie TSUE w sprawach "frankowych" – Wyrok TSUE z dnia 8.09.2022 r. w sprawach połączonych od C‑80/21 do C‑82/21 - komentarz Kancelarii

W dniu 8 września 2022 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej rozstrzygnął trzy zagadnienia prejudycjalne w ramach postępowań C-80/21, C-81/21 oraz C-82/21.

Istotą zadanych TSUE pytań było rozwikłanie kwestii budzących wątpliwości w orzecznictwie polskich sądów na kanwie rozpatrywania sporów z tzw. „kredytów frankowych”, sprowadzających się do następujących zagadnień:

 

W ramach sprawy C-80/21:

  • Czy dopuszczalne jest uznanie za nieuczciwy jedynie w części warunku umownego, w której owa nieuczciwość tkwi i pozostawienie w mocy pozostałej jego części?
  • Czy jest dopuszczalne, aby sąd po stwierdzeniu nieuczciwości warunku umownego, bez którego umowa nie mogłaby już obowiązywać, mógł zmodyfikować pozostałą część umowy, w drodze wykładni oświadczeń woli, aby zapobiec nieważności umowy, która to nieważność jest korzystna dla konsumenta?

Rozpatrując powyższe problemy, TSUE powtórzył wykładnię dokonaną już w uprzednio rozpoznawanej sprawie C‑70/17 i C‑179/17 Abanca Corporación Bancaria i Bankia, gdzie wskazano, że sądy są zobowiązane do odstąpienia od stosowania nieuczciwych warunków umownych, aby nie wywierały one, w braku sprzeciwu konsumenta, wiążących wobec niego skutków oraz, że nie do pogodzenia z przepisami dyrektywy 93/13 jest przepis prawa krajowego  dający sądowi krajowemu możliwość uzupełnienia umowy poprzez zmianę treści jej nieuczciwego warunku. Już w powołanym wyroku wyjaśniono, że uprawnienie sądu do modyfikowania nieuczciwej umowy w kierunku zmierzającym do przywrócenia równowagi stron, przyczyniałoby się do wyeliminowania zniechęcającego skutku wywieranego na przedsiębiorców poprzez sam brak stosowania takich nieuczciwych warunków wobec konsumentów, ponieważ nadal byliby oni zachęcani do stosowania rzeczonych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały one być unieważnione, to jednak umowa mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy, tak aby zagwarantować w ten sposób interes rzeczonych przedsiębiorców. Ochrona konsumenta w ramach dyrektywy 93/13 w ten sposób stawałaby się iluzoryczna.

Pytanie zadane w ramach sprawy C-80/21 dotyczyło możliwości usunięcia z umowy elementu „za zgodą banku” i pozostawienia w mocy pozostałej części tak „wygumkowanej” klauzuli umownej. Problem dotyczy możliwości spłacania kredytu bezpośrednio w walucie CHF za zgodą banku, zastrzeganą w umowach Deutsche Banku.

TSUE, stwierdzając, że powyższa redukcja klauzuli jest niedopuszczalna, powtórzył w zasadzie regułę wyłożoną w ramach wyroku w sprawie C-19/20 Bank BPH, precyzując, iż przepisy dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może stwierdzić nieuczciwy charakter nie całości warunku umowy zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, lecz jedynie elementów tego warunku, które nadają mu nieuczciwy charakter, w związku z czym warunek ten pozostaje, po usunięciu takich elementów, częściowo skuteczny, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku, który ma wpływ na jego istotę, czego zweryfikowanie należy do sądu odsyłającego.

 

W ramach sprawy C-81/21:

  • Czy dopuszczalne jest, aby sąd po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru warunku umownego, nieskutkującego nieważnością umowy, mógł uzupełnić treść umowy przepisem dyspozytywnym prawa krajowego?
  • Czy dopuszczalne jest, aby sąd po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru warunku umownego, skutkującego nieważnością umowy, mógł uzupełnić treść umowy przepisem dyspozytywnym prawa krajowego, aby zapobiec nieważności umowy, pomimo że konsument godzi się na nieważność umowy?

Odnosząc się do zagadnienia pierwszego, TSUE powtórzył regułę wyrażoną w wyroku C-260/18 Dziubak, zgodnie z którą wyjątkowa możliwość zastąpienia nieuczciwego postanowienia umownego przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym jest ograniczona do przypadków, w których usunięcie nieuczciwego postanowienia umownego zobowiązywałoby sąd do unieważnienia umowy jako całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie szkodliwe skutki, tak że ten ostatni zostałby tym ukarany. Z powyższego wynika, że to wyłącznie interes konsumenta przesądza o możliwości upadku całej umowy. Trybunał podsumował tę kwestię wprost, wskazując, że jeżeli umowa może nadal obowiązywać po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków, sąd krajowy nie może zastąpić tych warunków przepisem krajowym o charakterze dyspozytywnym.

A zatem sąd krajowy nie może, po stwierdzeniu nieważności nieuczciwego warunku znajdującego się w umowie zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, która to nieważność nie pociąga za sobą nieważności tej umowy w całości, zastąpić tego warunku przepisem dyspozytywnym prawa krajowego.

Co do drugiego pytania, Trybunał powtórzył ponownie za wyrokiem C-260/18 Dziubak, że, nie można wypełniać luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, które nie stanowią przepisów dyspozytywnych ani przepisów mających zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę. W postępowaniu, w ramach którego zadano przedmiotowe pytanie prejudycjalne konsumenci zostali poinformowani o konsekwencjach związanych z całkowitym unieważnieniem zawartych umów o kredyt i je zaakceptowali. TSUE wskazał więc, że w tych okolicznościach, biorąc pod uwagę determinujący charakter woli konsumentów, nie wydaje się, aby została spełniona przesłanka, zgodnie z którą unieważnienie całej umowy naraziłoby zainteresowanych konsumentów na szczególnie szkodliwe konsekwencje. Z braku takiego zagrożenia dla konsumentów, sąd nie jest uprawniony do zastąpienia nieuczciwego warunku, którego nieważność stwierdzono, przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym.

Co się tyczy możliwości zastąpienia nieważnego warunku umownego wykładnią sądową, Trybunał jednoznacznie ją wykluczył, gdyż sądy krajowe są zobowiązane wyłącznie do odstąpienia od stosowania nieuczciwego warunku umownego, aby nie wywierał on obligatoryjnych skutków wobec konsumenta, przy czym nie są one uprawnione do zmiany jego treści. Wskazano tutaj, iż dyrektywa 93/13 stoi na przeszkodzie ustawodawstwu krajowemu, które uniemożliwia sądowi rozpoznającemu sprawę uwzględnienie żądania stwierdzenia nieważności umowy opartego na nieuczciwym charakterze warunku, jeżeli zostanie stwierdzone, że warunek ten jest nieuczciwy i że umowa nie może dalej obowiązywać bez takiego warunku (podobnie w sprawie C‑118/17 Dunai).

Podsumowując, Trybunał wskazał, że sąd krajowy nie może, po stwierdzeniu nieważności nieuczciwego warunku znajdującego się w umowie zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, który pociąga za sobą nieważność tej umowy w całości, zastąpić warunku umownego, którego nieważność została stwierdzona, albo wykładnią oświadczenia woli stron w celu uniknięcia unieważnienia tej umowy, albo przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym, nawet jeśli konsument został poinformowany o skutkach nieważności tejże umowy i zaakceptował je.

 

W ramach sprawy C-82/21:

Zagadnienie dotyczy początku terminu biegu przedawnienia roszczeń kredytobiorcy-konsumenta o zwrot niesłusznie zapłaconych kwot, w stosunku do banku. Sąd odsyłający sformułował zagadnienie dotyczące tego, czy roszczenie to ulega przedawnieniu po 10 latach, liczonych od dnia uiszczenia poszczególnej raty kapitałowo-odsetkowej lub innej opłaty związanej z umową i nie ma w tym wypadku znaczenia, czy konsument wiedział o nieuczciwości umowy czy też wymagana jest świadomość konsumenta.

Trybunał w tym względzie przypomniał, że kwestie przedawnienia reguluje prawo krajowe państw członkowskich UE, jednak nie może ono gorzej traktować sytuacji konsumentów niż wynika to ze standardu dyrektywy 93/13. TSUE stwierdzając, że 10-letni termin umożliwiający skuteczne dochodzenie zwrotu środków niesłusznie uiszczonych na podstawie nieuczciwej umowy jest wystarczający do zapewnienia efektywnej ochrony konsumentowi, dodał jednak, że konsumenci mogą nie wiedzieć o nieuczciwym charakterze warunku zawartego w umowie kredytu hipotecznego lub nie rozumieć zakresu swoich praw wynikających z dyrektywy 93/13 (wyrok w sprawie od C‑776/19 do C‑782/19 BNP Paribas Personal Finance), a zatem nie mieć świadomości, iż biegnie termin, którego upływ wygasi możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem. Dlatego też, TSUE wskazał, że bieg przedawnienia takich roszczeń nie może rozpocząć się zanim konsument powziął wiedzę o nieuczciwości umowy i swoich prawach z tym związanych.

 

Komentując dzisiejsze rozstrzygnięcie, należy stwierdzić, że niewątpliwie stanowi ono kontynuację prokonsumenckiej linii orzeczniczej TSUE, ponownie podkreślając i precyzując przede wszystkim to, że przepisy dyrektywy 93/13 mają za główny cel ochronę praw słabszych uczestników obrotu gospodarczego, czyli konsumentów, nie zaś przywracanie abstrakcyjnie ujmowanej przez banki, równowagi między stronami umowy. W wielu bowiem przypadkach, owo przywrócenie równowagi w praktyce polegałoby na ochronie interesów nieuczciwego przedsiębiorcy, któremu opłacałoby się ryzykować stosowaniem nieuczciwych postanowień w umowach, gdyż sankcja sprowadzałaby się jedynie do utraty nadmiarowego, nieuczciwego zysku. Tymczasem, cel prewencyjny dyrektywy 93/13 jasno uzasadnia konieczność potraktowania rozstrzygnięcia sporu wytoczonego przez konsumenta, na kanwie nieuczciwości kontraktowej przedsiębiorcy, także w charakterze sankcji dla owego przedsiębiorcy, tak aby nie ważył się on już w przyszłości naruszać praw konsumentów, a podmioty mu podobne także były skutecznie zniechęcone do takich praktyk.
Dzisiejszy wyrok pozostaje także szczególnie ważny w kontekście zagadnień związanych z polem manewru sądu w zakresie rozwikłania następstw dostrzeżenia nieuczciwości klauzuli umownej. TSUE, ponownie dał jasny znak sądom, że nie są władne modyfikować brzmienia nieuczciwych klauzul umownych, także poprzez ich normatywne rozwarstwianie i dążenie do pozostawienia ich „nieskażonej” części w mocy. Z kolei, wola konsumenta, który wyrażając przed sądem świadomość skutków upadku umowy, podtrzymuje żądanie stwierdzenia jej nieważności w całości, musi być respektowana przez sąd. Czyni to dopiero ochronę prawną realnie dostępną dla słabszego z definicji konsumenta.

Pozostaje mieć nadzieję na szybkie przyswojenie tez dzisiejszego orzeczenia TSUE przez polskie sądy i przyspieszenie realizacji sprawiedliwości dla tysięcy polskich konsumentów. W istocie bowiem, prawidłowo przygotowany do prowadzenia sprawy sędzia nie powinien mieć już żadnych realnych dylematów prawnych. Oczywiście także i w tej pozytywnej metamorfozie, będziemy nasze sądy niezmiennie i nieustannie wspierać.

Agnieszka Osowiecka-Wasiak, radca prawny
Michał Przybylak, radca prawny